The Message As Medium

Sinds de introductie van de collagetechniek – waarbij beeld en woord voor het eerst expliciet samenkwamen binnen de kunst – zijn tekst en beeld steeds sterker met elkaar verweven geraakt. De Cacaofabriek organiseert in samenwerking met curator Geertje Brandenburg een expositie waarin verschillende hedendaagse kunstenaars de vraag beantwoorden: Waar houdt kunst op en begint poëzie?

Taal binnen de kunst

Soms fungeert een tekst als middel om een beeld op te roepen. Dan krijgt de tekst een bijna poëtische functie. In andere gevallen wordt de tekst juist ingezet als visueel element, los van directe betekenis en refererend aan schrift. Zo kan een taal zowel verbeelden als verbeeld worden.

Taal als medium binnen de beeldende kunst blijft vaak onderbelicht: een titel wordt gezien als slechts een titel, een woord als slechts een woord. Maar wat gebeurt er wanneer taal niet langer bijzaak is en samensmelt met sculptuur, schilderkunst, installatie en andere vormen van beeldende kunst?

Vanuit deze vraag is het idee voor deze expositie ontstaan. Door te kijken naar hedendaagse Nederlandse kunstenaars die taal op uiteenlopende manieren inzetten, toont deze expositie een reeks antwoorden op de vraag: wat als het medium niet de boodschap is, maar de boodschap het medium?

Over de kunstenaars 

Geertje Brandenburg 

Curator

Geertje Brandenburg werkt met fotografie, collage, installatie en tekst. Haar werk is opgebouwd uit een omvangrijk visueel archief, waarin zij de gelaagdheid en veranderlijkheid van identiteit onderzoekt.

“Mijn praktijk draait om het vervagen van grenzen tussen mensen, generaties en dingen. Als iemand die vernoemd is naar anderen, heb ik nooit een naam gehad die echt van mijzelf was. Dat fascineert me nog steeds. Ik kom uit een familie die, zoals mijn tante ooit zei, ‘de vloek van het bewaren’ met zich meedraagt. Ik word voortdurend herinnerd aan deze erfenis – niet alleen door namen, maar ook door de voorwerpen om me heen. Veel van de dingen in mijn leven zijn in de eerste plaats niet van mij: een stoel van een verre oudtante, het bestek van de ouders van mijn grootouders, kleine objecten en ideologieën die doorgegeven en bewaard zijn. Dit idee van het dragen van namen, verhalen en voorwerpen die mij voorafgingen, is een terugkerend thema in mijn werk. In mijn kunst verken ik deze schemerzone tussen droombeeld en vervlogen herinnering, tussen mezelf en de ander. Foto’s en teksten uit mijn archief combineer ik met persoonlijke verhalen, waardoor ik een wereld creëer waarin ik tegelijkertijd mijn grootmoeder kan zijn en een onbekende vrouw op een foto. De dromen van mijn zus worden de mijne, en woorden van een ander verschuiven tot notities in mijn eigen dagboek. Mijn werk is autobiografisch, maar ook fluïde: het voelt als een droom waarvan je de details net niet meer kunt herinneren.''

Niels Post 

Niels Post maakt tedere guerrillakunst: subtiele, vervreemdende ingrepen in de openbare ruimte en tentoonstellingsruimtes. Zijn werk balanceert tussen opvallen en onopgemerkt blijven, en nodigt de oplettende passant uit tot verwondering.

Spam – ongewenste, computer-gegenereerde teksten – vormt het basismateriaal van zijn praktijk. Hij gebruikt dit voor interventies op straat, wandsculpturen en ruimtevullende installaties. Voorbeelden zijn de tijdelijke postactie op de Erasmusbrug in Rotterdam en de speelse sculptuur Fountain (2008) in Schiedam, waarin een gewone prullenbak een fonteintje werd.

‘’De laatste jaren heeft mijn werkproces een behoorlijke verandering doorgemaakt. Bij elke uitnodiging voor een tentoonstelling begon ik vroeger weer helemaal overnieuw met het zoeken naar, en het uitwerken van, een idee. Wat ik de laatste jaren merk is doordat ik in die computerspam ben gedoken, en daar echt op aan het doorwerken ben, ideeën veel natuurlijker ontstaan. Het een komt voort uit het ander.''

Zijn werk ontstaat organisch vanuit ideeën, locatie en materiaal, en is af wanneer een idee volledig tot beeld is gebracht en geïnstalleerd. Het resultaat: kleine werelden die het alledaagse doorbreken en uitnodigen tot kijken, ontdekken en ervaren.

On Spam, Comment Spam #134 #sunset - Niels Post (2022)

Petra van Noort 

Petra van Noort onderzoekt in haar werk thema’s als overdaad, verlangen en ontoereikendheid binnen de hedendaagse online cultuur. Ze vertaalt de vluchtige, eindeloze stroom van beelden op sociale media naar stilstaande, handgemaakte werken die juist tijd en aandacht vragen.

Haar werk ontstaat in series waarin het individu zich probeert te verhouden tot opgelegde verwachtingen en sociale kaders. Wat ogenschijnlijk vrij en zorgeloos lijkt, blijkt gebonden aan strikte normen. Door het combineren van grafische patronen met realistische beelden en het stapelen van verschillende visuele lagen, brengt ze de complexiteit van identiteit en zelfbeeld in beeld.

Alle elementen worden met de hand opgebouwd, met uiteenlopende materialen en technieken die elkaar versterken. Zo transformeert Van Noort digitale beeldcultuur tot fysieke, tastbare werken waarin tijd, aandacht en ambacht centraal staan.

Anna Bierler

Anna Bierler is een beeldend kunstenaar die de materialiteit van taal onderzoekt via performance en installatie, met poëzie als kern van haar praktijk. Door middel van schrijven, publiceren en performen reflecteert zij op thema’s als tijd, eindes, verlies, liefde, humor en ouder worden. Haar werk put uit persoonlijke ervaringen, mythologie, gesprekken en fragmentarische herinneringen.

Centraal staan queer-feministische noties van tijd: niet-lineair en cyclisch, en zich verzettend tegen versnelling. Vanuit deze temporaliteiten onderzoekt zij hoe we ons verhouden tot lichamen, omgevingen en mogelijke toekomsten. Deze vragen raken aan ecologische spanningen, processen van transformatie en de sporen die we achterlaten.

Woorden en geluid benadert zij als materiaal: ze vormt ze in de tijd, terwijl ze tegelijkertijd toestaat dat zij de tijd mede vormgeven. Poëzie ziet zij als een sculpturaal proces, waarin pauzes en stiltes even betekenisvol zijn als gesproken taal – als het vormen van een klein object dat sporen van diepe tijd in zich draagt.

Annabelle Binnerts

Woorden staan centraal in de muurschilderingen, textielwerken en publicaties van Annabelle Binnerts, zowel als onderwerp als materiaal. Zij beschouwt ze als gedaanteverwisselaars die gebogen, gevormd en gemodelleerd kunnen worden, net zoals een beeldhouwer met klei werkt. Haar werk omhult lezers-kijkers met taal en nodigt hen uit om door een deur te stappen, naar een elders dat schuilgaat achter geschreven woorden, waar de grenzen die de wereld opdelen in afzonderlijke entiteiten poreus worden en openstaan voor interpretatie.

Megan Hadfield

Megan Hadfield maakt voornamelijk text-based werk. Haar werk reflecteert op communicatiesystemen die werkzaam zijn tussen fictie en realiteit. Het gaat over mystieke constructies van tekst als materiaal dat iets kan manifesteren of belichamen: aarde, verlangen en afwijkende literaire personages. Door te putten uit orale tradities en onuitgesproken dialecten, creëert ze poëtische fenomenen die opnieuw tot leven worden gebracht in de vorm van audio-installaties en gedrukte media.

Marjolein Witte

Marjolein Witte haar werk bestaat uit sculpturen, installaties, schilderijen en foto’s. Gemaakt met hout, verf, planten, zaden, tekst en grafische patronen. Witte onderzoekt de complexe relaties van mensen met plaatsen, objecten, natuur en de ander. Thuisgevoel en het innemen van ruimte zijn terugkerende thema’s. 

‘’Mijn recente installaties zijn geïnspireerd op huizen in opbouw en wortelarchitectuur: hoekige, ruimte-volgende balkenconstructies waarin ik huiselijke objecten en tekst gebruik en persoonlijke ervaringen verweef met plaatsgebonden verhalen.’’

Cecilia Rebergen

Cecilia Rebergen heeft zich verdiept in het nog altijd onvertaalde Lineair A en sinds 2021 breidde ik dit onderzoek uit naar schriften van over de hele wereld. Momenten van ontdekking - alsof oude mysteries worden ontrafeld - gaan hand in hand met de nuchtere werkelijkheid van de bronnen: administratieve tekens en lijsten. Juist die onleesbaarheid opent ruimte: betekenis maakt plaats voor vorm, ritme en systematiek, waarin een universeler verhaal voelbaar wordt. Elk teken vertaal ik naar een herhaalbaar handgebaar en zo ontstaat een eigen, sculpturale vormentaal. Mijn werkwijze is geconcentreerd en ritmisch, met handelingen als smeren, snijden en gutsen op vlakke ondergronden van uiteenlopende materialen. In een terughoudend zwart-wit palet verschuift de aandacht volledig naar structuur, herhaling en het fysieke gebaar.

De tentoonstelling The Message As Medium komt tot stand met dank aan Mondriaan Fonds.